Bericht uit Oekraïne - Gastdirigent in Simferopol (Krim)

door Chris Jobse

28 mei 2003: Introductie

Onlangs is op deze site aangekondigd dat ik eind mei op uitnodiging naar Simferopol ga om een aantal concerten te gaan geven met het Crimean Chamber Choir en het Tavria Symfonie Orkest; zie ook Nederlander als gastdirigent van Crimean Chamber Choir. Het is nu bijna zover en ik wil bij deze graag aanhaken bij de rubriek 'Bericht uit Oekra´ne'.

Chris Jobse Hoe is het zo gekomen? Afgelopen zomer kwam ik in aanraking met het Crimean Chamber Choir tijdens onze vakantie in Zuid-Frankrijk. Marina en ik woonden een concert van hen bij en aangezien ik zelf dirigent ben, kwam ik al gauw in gesprek met mijn collega Igor Mykajlevsky. De contacten werden intensiever en het koor is in september 2002 op bezoek geweest in Den Helder waar ik dirigent ben bij het Helders Kamer Orkest. Bij deze gelegenheid ben ik door Igor uitgenodigd naar Simferopol te komen.

Ontvangst Wat staat me volgende week te wachten? Het is de eerste keer dat ik naar Oekra´ne ga en mijn antwoord is: ik weet het niet. Natuurlijk heb ik via e-mail allerlei zaken afgesproken. In vele gevallen ging de afspraak niet verder dan: we zullen het wel bespreken als we in Simferopol zijn. Inmiddels heb ik ook het vertrouwen dat dit wel goed gaat komen. Vorig jaar heb ik het koor in Den Helder uitgenodigd en ook toen waren er bij mij tot op het laatste moment nogal vraagtekens, maar klokslag de afgesproken tijd was iedereen aanwezig en alles is goed gekomen. Ik heb wel eens de indruk dat wij Nederlanders de boel tot op de minuut al een jaar van tevoren vastgelegd willen hebben en dat we een beetje verleerd zijn ook eens te improviseren.

Een aantal zaken is me inmiddels duidelijk. We worden in Kiev van het vliegveld door de Transferdienst van Eurocult opgehaald. Hier gaan we ook de tickets in ontvangst nemen naar Simferopol en worden we naar ons appartement gebracht wat Igor voor ons geregeld heeft. We gaan een viertal dagen in Kiev verblijven. Helen, een vriendin van Igor, gaat ons door de stad gidsen. We kijken hier erg naar uit.

Maandag 2 juni vliegen we naar Simferopol. We verblijven in een hotelletje in het centrum, vlakbij waar Igor en Inga met hun dochter Polina (14 jaar) wonen. Hier zullen we dan ongeveer 2 weken verblijven. Er zijn concerten georganiseerd in Simferopol, Yalta en Sevastopol. Tenminste, zo ziet het er nu uit. Wellicht gaat hier nog wel verandering in komen. Ik zal jullie op de hoogte houden.

8 juni 2003: Aankomst in Kiev en eerste repetities in Simferopol

Op het vliegveld van Kiev aangekomen werden we opgewacht door de door Eurocult geregelde transfer en linea recta naar ons appartement aan de Lysenko Straat gebracht. Een appartement op een van de meest historische plaatsen van Kiev, namelijk recht tegenover de 'Golden Gate', die nu overigens volledig in de steigers staat. Een vriendin van Igor wachtte ons op om ons wegwijs te maken in deze fantastische stad. De eerste dag naar het Lavra geweest. In een woord schitterend! Wat een historie! En wat mij opviel is dat veel mensen wie wij gesproken hebben ook veel van die historie weten en er erg trots op zijn. De volgende dag werden we door vrienden van vrienden vergezeld naar het openluchtmuseum aan de rand van Kiev. Je komt dan door wijken die een iets ander beeld geven van de stad dan wanneer je alleen maar als toerist in het centrum rondloopt. In het openluchtmuseum werd ons door een Engels sprekende gids iets over het rijke landleven van Oekraïne verteld. Erg interessant en ook weer goed te zien dat het leven daar in wezen niet veel anders is geweest dan bijvoorbeeld bij ons op het platteland: voornamelijk hard werken om te overleven.

's Avonds naar de opera "Oorlog en vrede" van Prokofiev in het theater schuin tegenover ons appartement. Een wat statische uitvoering met een prachtige sopraan, die wat mij betreft qua niveau overal bovenuit stak. Het orkest speelt over het algemeen op oude versleten instrumenten, wat wel te horen is. Ook qua klankcultuur ligt het nogal ver af van het vaak 'ronde' westerse klankideaal. Een schitterend gebouw wat in de Sovjet tijd het paradepaardje van Kiev is geweest.

De volgende dag werden we uitgenodigd bij Roger McMurren, een Amerikaanse dirigent die in tien jaar tijd een nieuw orkest, het Kiev Symfonie Orkest en een ongeveer uit 200 personen bestaand koor neergezet heeft. Dit voornamelijk met geld uit Amerika. Roger heeft samen met een staf in Kiev en de USA een netwerk opgezet vanuit de missie van de 'presbeterian church'. Hij heeft in Kiev een programma opgezet om gepensioneerden te ondersteunen met geld en voedsel. Ik zal als ik weer in Nederland ben wat meer hierover melden.

Op onze laatste dag in Kiev ontmoetten we zeer toevallig Bart van Hees. In zo'n stad met zoveel bezienswaardigheden elkaar treffen in de kathedraal van St. Sopia! Ik volg met interesse de bevindingen van Bart.

Nu mijn uiteindelijke doel in Oekraïne: Simferopol. We werden maandagavond zeer hartelijk door Igor en Inga ontvangen op het vliegveld van Simferopol, waar we zelf van een soort bolderwagen onze koffers moesten oppakken. Toch wel een cultureshock met Kiev. Kiev is zeker in het centrum 'spic and span'. Simferopol is wat dat betreft duidelijk een provinciestadje wat minder geld toebedeeld krijgt van de centrale regering, maar de mensen zijn er niet minder hartelijk om. 's avonds met Igor, Inga en hun dochter Polina thuis gegeten. Erg gezellig. Zij wonen aan de buitenkant van Simferopol in een 'sovjet' appartement samen met Inga's ouders. Tijdens de autorit naar hun huis moesten er diverse slaloms gemaakt worden om niet ergens vast te komen zitten. Men is daar tamelijk laconiek onder; het is niet anders.

Repetitie Dinsdag kregen we te maken met iets typisch Oekraïens: wachten! Een repetitietijd afspreken is namelijk nog heel iets anders dan ook daadwerkelijk iedereen bij elkaar hebben en kunnen beginnen. Uiteindelijk heeft dan toch de eerste repetitie met het Tavria orkest, aangevuld met wat versterking, plaatsgevonden. De musici van het Tavria orkest zijn gewoon folklore muziek te spelen. In Simferopol is geen ander symfonieorkest. Ook versterking te krijgen is zeer moeilijk, zo is er bijvoorbeeld in heel de Krim geen harp te vinden en moet dit noodgedwongen door een soort keyboard ingevuld worden. Ik bedenk me dan maar dat het concertgebouworkest ook niet in een dag op volle sterkte was en dat ook hier de aanloop moeilijk was. De mensen waren zeer nieuwsgierig want zij hadden nog nooit een dirigent uit het buitenland meegemaakt. De conversatie verloopt wat stroef want ik spreek geen Russisch en de orkestleden (ook de jongen mensen in het orkest) geen Engels. Er is één violist die in Hannover gestudeerd heeft en nog wat Duits tot zijn beschikking heeft, maar in het repetitieproces werkt dit ook niet zo, dus maar veel voorzingen en proberen een homogene orkestklank te krijgen uit dit ensemble wat in wezen in deze samenstelling pas voor het eerst bij elkaar is.

Woensdag en donderdag ook repetities gedaan. Omdat de musici nog in allerlei andere groepjes schnabbelen (om toch maar rond te kunnen komen) geeft het ook weer problemen om iedereen bij elkaar te krijgen. Het blijft behelpen. Naast het muzikale ook nog wat Marmergrotten andere culturele dingen gedaan. We zijn naar Bakhchisarai en daar het Chufut-Kale plateau beklommen. Ook het Dormition Skete bezichtigd. Woensdagavond waren we uitgenodigd bij de directeuren van het etnografisch museum en die van het streekmuseum. Bovendien was nog een hoogleraar van de universiteit van Simferopol aanwezig. We hebben op van alles en nog wat getoast, dus het moet allemaal goed komen.

Vrijdag naar de marmergrotten geweest met Inga en Polina. Een geweldige ervaring. De grotten van Han vallen hierbij in het niet. Zelfs de Russischsprekende gids was vanwege de 'internationele' woorden soms te volgen.

Zaterdag naar Alupka en Yalta. Eerst naar het paleis van de Vorontsovs en daarna naar het paleis van Liadiya waar de beroemde Yalta conferentie heeft plaatsgevonden. Dit geeft je een goed beeld van hoe de heren Stalin, Churchill en Roosevelt een belangrijke beslissing voor de wereld hebben genomen.

Tot zover even mijn verslag. Foto's volgen nog als ik de gelegenheid heb om deze aan het webteam door te sturen. (Opm. webteam: is inmiddels gebeurd zoals u kunt zien)

23 juni 2003: Concerten, uitstapjes en afscheid

Onze tweede week in Simferopol geeft iets meer tijd voor wat uitstapjes. Een rondleiding op de universiteit, waar mij opviel dat met name informatica een belangrijke rol aan het spelen is. Een dagje naar Alusta aan het strand en een bezoek aan de vesting van Sudak met eveneens een duik in de zwarte zee. Schoon water en een rustig strand, vele venters die hun wijn, broodjes, gedroogde vissen, verse aardbeien en kersen en nog allerlei andere waar proberen te slijten. Ook een bezoek aan Sevastopol staat op het programma. Al met al een drukke week.

Koor en orkest Verder staat deze week uiteraard in de eerste plaats in het teken van de te geven concerten. In eerste instantie waren er vier concerten gepland, maar door allerlei omstandigheden (financiŰn en een kapotte bus) zijn het er twee geworden. Dit mag de pret niet drukken. Inmiddels ben ik al behoorlijk gewend geraakt aan de Oekra´ense wijze van organiseren. De samenwerking met het koor en het orkest verloopt goed. Bijna iedereen wil graag dat dit project tot een goed einde komt. Toch is niet altijd iedereen op de repetities aanwezig. Dit blijkt geen onwil te zijn, maar noodzaak. Vele musici hebben meerdere banen en schnabbelen er ook nog bij, zodat er weleens wat dubbel geboekt staat.

Het programma bestaat uit een aantal delen uit de 'Mozartiana' suite van Tchaikowsky, de Serenade voor strijkers van Edward Elgar en Siegfried Idyll van Richard Wagner voor de pauze. Na de pauze spelen we Crysantemi van Puccini, gevolgd door de aria Un Bel Vedremi uit de opera Madame Butterfly eveneens van Puccini. Hierna volgen twee werken van Faure voor koor en orkest. Eerst Pavane en daarna Cantique de Jean Racine. Als toetje worden twee werken van de Amerikaanse componist Leroy Anderson gespeeld. Alles bij elkaar een zeer gevarieerd programma, wat bij koor, orkest en publiek goed in de smaak valt. Op zich een merkwaardig programma, maar qua keuze ingegeven door de wens om zoveel mogelijk westerse muziek te kunnen horen.

Persconferentie Als voorbereiding op de concerten is een persconferentie georganiseerd, waarbij zowel schrijvende pers als ook de Krim televisie aanwezig is. In de introductie wordt benadrukt dat dit project, wat de titel 'Nederland Krim Nederland' mee heeft gekregen uit drie onderdelen bestaat. Onderdeel 1 heeft vorig jaar plaatsgevonden. Het Krim Kamer Koor is op bezoek geweest in Den Helder en heeft daar met organisatorische ondersteuning van het Helders Kamer Orkest een concert gegeven. Onderdeel 2 zijn de concerten in Simferopol, Concertaankondiging waarbij ik als dirigent mag optreden en onderdeel 3 zal hopelijk in 2004 plaatsvinden, wanneer er een koor en orkest samenwerking zal worden opgezet tussen het Krim Kamer Koor en het Helders Kamer Orkest. Uiteraard zijn hiervoor nog financiŰn nodig. Igor en ondergetekende werken op dit moment de plannen verder uit. Vanuit de organisatie in Simferopol wordt het belang onderstreept wat de cultuur kan betekenen voor een betere verstandhouding tussen mensen en in dit geval tussen Nederland en de Krim.

Het is me wel duidelijk geworden dat deze concerten voor Igor van groot belang zijn. Simferopol is ruim van aanplakbiljetten voorzien, waarbij ik weet dat mijn naam erop staat, maar het kost me toch even moeite te ontdekken waar precies.De gewoonte om buitenlandse klanken fonetisch in het cyrillisch om te zetten komt bij ons wat vreemd over, maar als je er eenmaal aan gewend bent is het ook wel handig. Verrassend veel woorden in het Russisch komen overeen met die in het Nederlands. Beide concerten was de zaal goed gevuld en het publiek erg enthousiast. Ik zal zodra er recensies en foto's binnen zijn deze aan het webteam doen toekomen.

Inmiddels zijn we weer thuis. De concerten zijn achter de rug en we hebben met pijn in ons hart afscheid genomen van Igor en Inga. Wat als een toevallige ontmoeting in Zuid-Frankrijk begonnen is, is geworden tot een hartelijke vriendschap. Plannen liggen er inmiddels genoeg en ik ben ervan overtuigd dat een deel hiervan ook gerealiseerd gaat worden. Ik hou u op de hoogte.