Joery Androechovytsj over Janoekovytsj
De bekende Oekraïense schrijver Joery Androechovytsj gaf een interview over de nieuwe president Viktor Janoekovytsj aan de Duitse krant Frankfurter Rundschau.
"De grote Oekraïne is vandaag gewoon te groot"
Joery Androechovytsj in Interview
De Oekraïense schrijver Joery Androechovytsj bekritiseert in een interview met de Frankfurter Rundschau de neiging van de president van Oekraïne Viktor Janoekovitsj de democratie te ondermijnen en een nieuwe Russisch-tsaristische geschiedenis te scheppen.
Mijnheer Androechovytsj, u bent geboren in het westen van Oekraïne in Ivano-Frankivsk, voorheen Stanislav genoemd. Niet ver daar vandaan ligt Drohobytsj, waar de schrijver Bruno Schulz (1892-1942) leefde. Wat verbindt u met hem?
Ik kan me niet direct vergelijken met Bruno Schulz. Schulz was een heel bijzondere persoon voor wie een schuilplaats zeer belangrijk was. Hij haatte waarschijnlijk de provincie, terwijl hij tegelijk er niet zonder kon. Mijn geval is anders. Ik reis de hele tijd. Een schuilplaats is niets voor mij. Wat ons nu bindt is: Ik heb beloofd de nieuwe Oekraïense vertaling van Bruno Schulz te maken, die moet verschijnen in het jubileumjaar 2012. Dat is een literaire uitdaging. Ik zal proberen om iets meer Bruno Schulz te worden.
Wanneer en hoe hebt u Schulz ontdekt?
Bij de underground-artiesten in Lemberg (het huidige Lviv) was de naam Schulz altijd aanwezig. Mijn gedichten op het eind van de jaren tachtig zijn ontstaan mede door de indruk die de legende Schulz maakte, die ik toen overigens nog niet gelezen had. Deze mythe vertegenwoordigde voor mij een Oudgalicische wereld met groteske figuren die ook in mijn poëzie opduiken. In mijn muzikale project 'Kaneel' en bij de rockband Karbido komt Schulz' invloed er weer doorheen. Zijn bekendste werk is immers 'Kaneelwinkels'. De liederen op mijn gedichten zijn ook een hommage aan Schulz.
Het huidige Galicië is zoals u het ziet gevormd door een 'post-multiculturaliteit'. Maar de Joodse bevolking werd in de Holocaust bijna volledig weggevaagd, ook Bruno Schulz werd in 1942 vermoord door een SS-man. De historicus Omer Bartov merkt kritisch op dat in Oekraïne de Holocaust en de Oekraïense collaboratie helemaal doodgezwegen werden. Wanneer zal uw samenleving erkennen dat er naast miljoenen slachtoffers ook daders waren?
Bartov veronachtzaamt, dat het idee van de Oekraïense collaboratie een belangrijk element in de massieve Sovjet-propaganda was om het Oekraïense en dus antisovjet nationalisme in diskrediet te brengen. Het Oekraïense nationalisme werd op één rij gesteld met het nationaal-socialisme. Maar natuurlijk was er ook een historische haat van veel Oekraïners tegen de Joden en tegen de Polen. Het multiculturalisme uit de Oostenrijkse tijd was geen idylle, maar een nogal onvriendelijk samenleven van verschillende etnische groeperingen. De Habsburgse monarchie was een stabiliseringssysteem dat 1918 uit elkaar viel. Sinds die tijd zijn er hier slechts bloedbaden geweest.
In Stanislav werden in oktober 1941 op één dag meer dan 10.000 Joden omgebracht. Wist u dat vroeger ook al?
De Holocaust was taboe in de Sovjet-Unie. Maar ik had van mijn ouders gehoord over de plaats waar de Joden werden vermoord. Er was daar een Sovjet-monument voor de slachtoffers van het fascisme. De Joden werden uiteraard niet vermeld. Pas later werd met Israëlische subsidie een echt monument gebouwd. Dat is wel niet veel, maar toch een stap in de goede richting. Ik ben mij ervan bewust dat Oekraïne een antisemitisch land is. Toch moeten ook de Oekraïners worden genoemd - en dat waren er niet weinig - die Joden hebben geholpen en gered tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Oekraïne is voor velen in West-Europa een terra incognita. Waar zou u uw land plaatsen?
Politiek gezien is Oekraïne vandaag geen Europees land. We zijn weer terug ergens in Eurazië. De vooruitzichten zijn slecht. De leiders herhalen maar de mantra van de Europese integratie, maar in werkelijkheid doen ze iets totaal anders. De EU zal de brug naar Oekraïne niet afbreken. Maar zij zouden de retoriek van de heersende groep moeten gebruiken om druk uit te oefenen. Eigenlijk moet de EU met Oekraïne omgaan als met Wit-Rusland.
Is president Janoekovytsj de door u al in 2003 opgeroepen Oekraïense Poetin die Oekraïne zal 'stabiliseren' naar het Russische model?
Poetin is elegant, slim, atletisch, sexy. Janoekovytsj is een parodie van Poetin. Maar hij wil de ideeën van de verticale macht en de zogenaamde soevereine democratie kopiëren. Vrijheid van meningsuiting bestaat in Rusland alleen nog op het internet. De rechterlijke macht is reeds helemaal 'gleichgeschaltet'.
Wat is er veranderd sinds de overname door de Blauwen in het begin van 2010?
Soms voel ik me alsof ik in een ander land ben. Misschien ben ik paranoïde, maar mijn stad Ivano-Frankivsk schijnt me treuriger en viezer dan een jaar geleden. Ik ben getuige van verval. De overheid wordt steeds cynischer en corrupter. De druk die in verband met de lokale verkiezingen op de plaatselijke kiescommissie werd uitgeoefend was gigantisch. Ik vrees dat Oekraïne is op weg om een 'mislukte staat' te worden die zijn functies niet meer kan vervullen.
Was u verrast door de snelheid van de restauratie?
Ja, ik had gerekend met een regime à la Koetsjma (controversiële president van Oekraïne van 1994 tot 2005, noot redactie). Maar het kwam nog erger uit. Janoekovytsj en zijn aanhangers hebben geen verbinding met Oekraïne. Het land is slechts een middel voor hen om nog rijker en machtiger te worden. Ik werd ook verrast door de massieve aanvallen op de Oekraïense cultuur, taal en identiteit. De druk op de lokale overheden is enorm, de toegepaste middelen bruut.
Maar Janoekovytsj is een democratisch gekozen president.
Echt gevaarlijk wordt het wanneer personages die democratisch aan de macht zijn gekomen, de demokratie gaan uithollen. Zij willen hun macht voor altijd veilig stellen door in de toekomst geen vrije verkiezingen meer toe te laten. Een politieke analist zei het al: Vroeger waren er dieven en schurken aan de macht, nu zijn het killers. De enige hoop is dat het westerlijke perspectief belangrijk blijft voor de heersers. Ze hebben bankrekeningen in het Westen en willen vakantie houden op Sardinië. Daar moet de druk op aangrijpen.
Zou een radicale stap, bijvoorbeeld aansluiting van Oost-Oekraïne bij Rusland, een oplossing zijn voor de huidige gespletenheid van het land?
Ik sprak een paar maanden geleden mij in deze richting geuit en ik werd massaal aangevallen. Maar dat is de realiteit: Zonder de regio's Donbass en Krim had Janoekovytsj 38 procent van de stemmen gekregen en Tymosjenko 55 procent. Maar de territoriale integriteit van Oekraïne is een heilige koe. Mijn critici zeggen dat ik voor een onafhankelijk Galicië ben, voor een soort oude monarchie-natuurbeschermingsgebieden. Dat is absurd. Galicië alleen heeft geen zin. Het behoort tot de grote Oekraïne. Maar de grote Oekraïne is vandaag te groot.
In 2007 werd er voorspeld dat de hele Oekraïne er snel van overtuigd zou zijn "dat er nooit een Maidan geweest is", de massale protesten eind 2004 in Kiev op het Onafhankelijkheidsplein. Ook de Holodomor, de hongersnood van 1932-1933, wordt door de nieuwe regering geherinterpreteerd. Hoe zal deze strijd om de geschiedenis aflopen?
Op school is de tendens dat de Oekraïense historische mythologie wordt verdrongen door een Russische. De overheid begint samen met Rusland nieuwe schoolboeken te maken. Een tsaristisch-Russische geschiedenis keert weer. Wat zal mijn kleindochter leren over vier of vijf jaar? Dit alles is te wijten aan het feit dat een overweldigende meerderheid in de Donbass heeft gestemd voor Janoekovytsj. Maar wat heb ik te maken met die mensen? Ik voel geen haat, maar ze hebben beslist over het lot van mijn kinderen en mijn kleindochter.
Hoe is uw persoonlijke toestand? Bent u bang?
Ik heb geen bedreigingen gekregen tot nu toe. Ik denk dat de leiders slim genoeg zijn om van mij niet een martelaar of een nationale held te maken. Ze hebben een betere methode, zij maken af en toe van mij een karikatuur als een emigrant die geen verbintenis meer heeft met Oekraïne, en die altijd van westers geld heeft geleefd en rijk is. De leiders hebben toegang tot de massamedia en ik niet, hun methode is eigenlijk perfect.
Interview: Simon Geissbühler
Over Androechovytsj:
Joeri Androechovytsj, geboren in 1960, geldt als een van de belangrijkste hedendaagse Oekraïense schrijvers. In 2006 kreeg hij de Leipziger Boekenprijs tot beter begrip tussen de volkeren van Europa.
In bovenstaand interview levert Androechovytsj kritiek op de pro-Russische president Viktor Janoekovytsj. Deze heeft bij de verkiezingen in januari 2010 in de eerste ronde de meeste stemmen behaald en in de tweede ronde won hij tegen de voormalige vertegenwoordigster van de 'Oranje Revolutie' en eerste minister Joelia Tymosjenko.
(Uit: Frankfurter Rundschau, 6 januari 2011. Vertaling Rien Hamers)
Het oorspronkelijke artikel: "Die große Ukraine ist heute einfach zu groß".
Joery Androechovytsj op Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Yuri_Andrukhovych
Of in het Duits: http://de.wikipedia.org/wiki/Jurij_Andruchowytsch
