Interview met Jacob Preuss
 |
3 april 2011 Regisseur van "The Other Chelsea - A Story from Donetsk" |
Interview met de Duitse filmregisseur Jacob Preuss. Zijn film "The Other Chelsea – A Story from Donetsk" werd afgelopen week vertoond op het festival van documentaire films in Kiev. Het International Human Rights Documentary Film Festival werd gehouden van 25 maart tot en met 31 maart 2011. De film van Preuss was de openingsfilm.
De film werd in november 2010 vertoond op het IDFA in Amsterdam. Met groot succes.
De links:
De tekst van het interview in de internetpublicatie Fakty i Kommentarii (Feiten en commentaren):
The Other Chelsea - A Story from Donetsk
Geregisseerd door Jacob Preuss: "Het lijkt erop dat jullie, Oekraïners, een nostalgisch verlangen naar de oorlog hebben" (Fakty i Kommentarii)
Vorige week bezocht de Duitse regisseur Jacob Preuss (hieronder afgebeeld) Kiev met zijn film "Het Andere Chelsea - Een verhaal uit Donetsk". De film was eerder een succes op de internationale documentairefilmfestivals in Amsterdam, Triëst, Praag en Saarbrücken. Oekraïense kijkers konden hem zien op de achtste 'International Human Rights Documentary Film Festival "Docudays UA".
De film beschrijft op ironische manier het dagelijkse leven van eenvoudige Donetsk-mijnwerkers en van een zakenman - een vertegenwoordiger van de politieke elite in de stad, Nikolaj Levtsjenko. Het verhaal is gebouwd op de tegenstelling tussen opzichtige rijkdom en armoede in Donetsk, die toch verenigd worden door gemeenschappelijke ideeën: lokaal patriottisme, antipathie tegen "Oranje" en de liefde voor de voetbalclub "Sjachtar". Het werk van de Duitse regisseur, die drie jaar lang het leven van inwoners van Donetsk opnam biedt een frisse blik van een man met een westerse blik en westerse mentaliteit op de realiteit van een hedendaagse Oekraïense Oostregio. In een exclusief interview met "Fakty" deelt Jacob Preuss zijn observaties van het leven in Donetsk.
"De eerste kennismaking met Oost-Oekraïne heeft mij geschokt."
- Hoe kent u zo goed de Russische taal?- Ik was altijd al geïnteresseerd in Rusland, waarover ik als inwoner van West-Berlijn totaal niets wist. Ik heb gereisd door heel West-Europa, maar pas op m'n 22e kon ik voor het eerst mijn droom verwezenlijken - Moskou bezoeken. Ik had enorm veel plezier in het bezoek, en daarna voelde ik de aandrang om Russisch te leren. Toen heb ik besloten om mijn vervangende dienstplicht in Rusland te doen. In Duitsland worden we aangemoedigd om deel te nemen aan sociale programma's in het buitenland. Het verhoogt het prestige van ons land. Verder was alles een kwestie van techniek: ik meldde me bij een Duitse organisatie in Nizhny Novgorod en heb mijn dienst gedaan in een school voor verstandelijk gehandicapte kinderen.
 |
- Maar de film gaat over Oekraïne.
- Ik was eerst in uw land als toerist, maar later, in 2004, waren er hier verkiezingen waar ik bij was als waarnemer, in Donetsk en in Marioepol. Dat was de eerste kennismaking met Oost-Oekraïne. En daar kreeg ik de eerste schok.
- Hoezo?
- Het contrast was zo groot. Je voelt aan dat er in Donetsk veel geld omgaat, en het centrum ziet er veel rijker en solieder uit dan in veel andere steden die ik tot dusverre heb gezien. En tegelijkertijd valt op de extreme armoede in de rest van de grootstad. In eerste instantie wist ik niet hoe sterk het pro-Russisch en pro-Sovjet sentiment hier was. Ik raakte zeer geïnteresseerd in de stad, die zich ontwikkelde als een centrum dat verschillende etnische groepen uit alle hoeken van de USSR aantrok en maar zich ook onderscheidde door lokaal patriottisme.
Het Westen reageerde enthousiast op de Oranje Revolutie in Oekraïne - als een symbool van de strijd tussen goed en kwaad. Maar de inwoners van Donetsk zagen de dingen heel anders. Ze hadden daarvoor hun eigen redenen en argumenten. Dat alles leidde tot het idee om een documentaire te gaan maken over de stad. Daar komt bij dat het oosten van Oekraïne weinig bekend is in Europa. Neem bijvoorbeeld Israël, daar worden duizend documentaires per jaar over gemaakt, maar over de regio Donetsk niets.
"In Duitsland is er niet eens een woord voor "pochmeljátsa" (Ned. de kater wegdrinken).
- Waardoor verschillen mensen uit Donetsk van de gewone Europeanen?- Een heel andere mentaliteit - zowel politiek als op menselijk vlak. Hier leeft het geloof in een sterke leider die voor alle problemen een oplossing heeft. Dat is voor ons volstrekt onbegrijpelijk. In tegenstelling tot de Europeanen, voor wie individualiteit en persoonlijke rechten belangrijk zijn, ontwikkelde zich hier een gevoel van gezamenlijkheid. In het dagelijks leven voegt alles zich naar de grote schaal, te beginnen met de auto's op de weg, waar je limousines vindt naast oude Sovjet-auto's. Tussen haakjes, het percentage dure auto's hier is veel groter dan in Duitsland. Het geeft aanleiding tot trots, zelfs bij de inwoners van Donetsk die altijd te voet gaan. Jullie Duitsers mogen dan bouwen, maar wij rijden. Zo uit zich de collectieve trots. En als ik tegen mensen vertel dat ik in een kleine auto rij, begrijpen ze dat niet, want hier staat een grote auto voor de status van de eigenaar. Wij in Europa kopen daarentegen allemaal compacte auto's omdat ze handiger zijn en zuiniger. Zo ook met de verwarming. Hier hebben jullie de hele winter dezelfde temperatuur in de radiatoren, en je past die niet aan als het weer verandert.
Die sfeer van de grote schaal heerst hier in het bedrijfsleven (van bekende ondernemers heb ik vaak gehoord: "Kleine deals - dat is niets voor ons") en in de politiek. Toen de Duitse toeschouwers in de film zagen, hoe een lid van de machtselite, Nikolaj Levtsjenko (secretaris van de gemeenteraad Donetsk - Red.) onbeschaamd zijn luxe toonde, konden ze niet geloven dat dat de werkelijke situatie weergaf. Want in Duitsland zou dit automatisch tot ontslag leiden. Er is hier een duidelijke scheiding tussen de zeer rijken en de armen. Daar voeg ik nog aan toe de neiging tot verspilling. Of neem hier de vrije dagen "zonder grenzen". Ook in Duitsland houden we ervan een biertje te drinken, maar de volgende dag rust je thuis uit, je neemt een dag vrij. Maar om dan te gaan "pochmeljátsa"! We hebben zelfs dat begrip niet. Hier beginnen mannen al weer vanaf 's morgens vroeg te drinken, dat valt heel erg op.
- En wat viel hier op in vergelijking met andere regio's in Oekraïne?
- Donetsk in de eerste plaats een stad van industrie. En wat cultuur betreft, er is natuurlijk een achterstand met Kiev en het westen van Oekraïne, waar ze meer op Europa georiënteerd zijn. En van de Donbass kun je zeggen dat het een Sovjet-product is. De mensen hier leven in een nostalgisch verlangen naar de Sovjet-Unie. En hierin zie ik nog een andere paradox: de mijnwerkers, hun gedachten, zijn in wezen communistisch, terwijl ze tegelijkertijd ervan dromen dat hun bedrijf door de kapitalist Achmetov gekocht wordt.
- Wat trof u als buitenlander in het bijzonder?
- De passie voor zingen (het lied: "Ik liep de steppe van Donetsk op ..." ken ik al uit mijn hoofd) en de buitengewone openheid van de mensen. Een interessant voorbeeld. Een trolleybus liep vast en het duurde lang. In Duitsland zouden de passagiers de hele tijd in stilte wachten, maar hier beginnen verhitte discussies, en standpunten worden uitgewisseld. Op het moment dat de bus weer op gang komt zijn de mensen in de bus al bekenden van elkaar geworden. Openheid over je persoon is ook zo'n kwestie. Akhmetov is Tataar, Janoekovitsj Oekraïner en Joseph Kobzon jood, maar dit verhindert niet dat ze vreedzaam naast elkaar leven en zich één voelen door een bepaald gevoel dat alle Donbassers hebben. Heel treffend voor het Westen is de effectieve dialoog van verschillende culturen. Het lokale patriottisme van de inwoners van Donetsk is heel merkbaar. Achmetov, bijvoorbeeld, gaat niet naar het buitenland zoals Abramovitsj. Integendeel, hij investeert zijn geld in de regio, in de infrastructuur, hij brengt een voetbalclub tot bloei. Zo'n nauwe gehechtheid aan de geboortestad is er in alle segmenten van de bevolking. In het oog springt een groot contrast met Rusland: daar zeggen ze allemaal dat alles slecht is, dat ze moeten vertrekken en dat "de beste manier om uit de crisis te raken Sjeremetjevo-2 is". In de Donbass doen ze moeite om gasten te laten zien hoe goed alles is. Daarom was het ook zo moeilijk om de mijnwerkers zover te krijgen dat ze ons de mijn lieten zien, waar ze werken. Want de omstandigheden daar waren gewoon verschrikkelijk.
In de film wordt de mijn getoond in al zijn glorie: verouderde apparatuur en verwaarlozing van de veiligheidsregels. Alles wat nodig is voor het werk, tot de lampen op hun helm toe, moeten de mijnwerkers uit eigen zak betalen. Een bittere grap gehoord van een van de werknemers: "Binnenkort moeten we ook nog voor het afdalen in de mijn betalen."
- Kwam het voor dat u zich ongemakkelijk voelde?
- Tijdens het bevrijdingsfeest van 9 mei heb ik vaak welwillende grappen over de Duitsers gehoord. Daar wen je niet gemakkelijk aan, als Duitser. In Duitsland maak je geen grappen over Hitler of over de oorlog. Voor ons is dat een trauma. Hier kun je een grap maken over elk onderwerp. In Oekraïne en in Rusland heb ik parades van veteranen en militairen gezien, dat was voor mij heel vreemd. Want de Tweede Wereldoorlog is voor ons iets verschrikkelijks, een gruwelijke tijd! En hier zie ik een "clericalisering" van de oorlog, oorlogsliederen, romantisering van de gevechten. Het gevoel komt in je op dat de Oekraïners een nostalgische hang naar die tijd hebben. Als hadden zij ten tijde van die gebeurtenissen een heel goed leven... In de zin van, laten we met de oorlog beginnen, want dat verenigt het land. In Europa herdenken we alleen de gevallenen.
"In het kantoor van Levtsjenko hangt het portret van Stalin naast de ikonen"
- Door de hele film is de rode draad de nauwe band tussen de stad en de voetbalclub "Sjachtar".- In het begin was het helemaal niet gepland om het voetbal te filmen. Maar het bleek niet mogelijk om een film over het leven in Donetsk te maken zonder daar aandacht aan te schenken. Het eerste dat opviel was het luxe hotel Donbass Palace in het hart van de stad. Waarom was het nodig om zo'n duur hotel te bouwen in een provinciale industriestad? Ze legden het me uit: we hebben hier een club Sjachtar, en de tegenstanders die op bezoek komen verblijven in dat hotel. De rest van de tijd verblijven er oligarchen.
 |
In de film wijst de regisseur er voortdurend op dat het voetbal in Donetsk de enige uitlaatklep voor arme mensen is. Daarom steekt de top er enorme hoeveelheden geld in.
- Al de personen in de film zijn op de een of andere manier verbonden met Sjachtar?
- Ja. In het begin maakten we kennis met de supporters van het team bij een van de wedstrijden. Het bleek dat ze werkten als mijnwerker en actief met de clubwedstrijden meeleefden. En voor de lokale elite is het bijwonen van de wedstrijden een kwestie van prestige geworden. Zo werd voetbal de belangrijkste schakel tussen de personen in onze film.
- Als voorbeeld van de elite van Donetsk heeft u Nikolaj Levtsjenko gekozen, maar tegelijkertijd verwijst u voortdurend naar Rinat Achmetov.
- We hebben besloten om Rinat Achmetov van afstand te bezien, want het is niet zo gemakkelijk om de juiste positie ten opzichte van hem in te nemen. Hij is een heel machtige persoon in de regio.
En Nikolaj Levtsjenko? Ik zag toevallig op tv zijn optreden waar hij als lid van de gemeenteraad sprak over onderwerpen als de Russische taal, de Holodomor en Bandera. We vonden dat juist deze man de politieke aspiraties van de Donbass kon belichamen. In de film is te zien dat in zijn kantoor het portret van Stalin hangt naast ikonen en naast de Russische vlag. Zo staat hij, in onze ogen, echt symbool voor de politieke atmosfeer in de Donbass.
© 1997—2011 «Факты и комментарии®»
Vertaling Rien Hamers
De link naar het oorspronkelijke artikel:
Режиссер Якоб Пройсс: «Такое впечатление, что вы, украинцы, ностальгируете по войне» (Fakty i Kommentarii - in het Russisch)