Oekraïne uitgelicht - Kozakken

"Was de veldtocht ten einde, dan keerde de krijgsman terug naar weiden en akkers, naar zijn oversteek aan de Dnjepr,
viste, dreef handel, brouwde bier en leefde verder als vrije Kozak."
- Gogol, Taras Boeljba

Wie Oekraïne zegt, denkt vaak aan de illustere Kozakken aan de Dnipr en de Zaporozje. Het woord Kozak komt vanuit de Turkse (Ottomaanse) taal en betekent zoveel als 'Vrij man' of 'Avonturier'. Aan het einde van de 15e eeuw zwierven de eerste Kozakken over de Oekraïense steppen. Hoewel de Kozakken met name uit Slavische volkeren bestond, verwelkomden zij iedereen die het Kozakkenbestaan en het Orthodox-Christelijk geloof aanhingen.

De Kozakken vestigden zich in het 'Wilde land', waar zij buiten de controle van enig bestaande overheid hun leven leidden. Deze gebieden vormden de grenzen van het Poolse rijk en het Muscovitisch rijk (het latere Rusland). In ruil voor erkenning en onafhankelijkheid, beschermden de Kozakken deze grenzen tegen de Tataren, Turken en andere volkeren.

De belangrijkste eenheid van de Kozakken was de 'Stanitsa', het dorp. De Kozakken leefden daar in een commune, met een vergadering van alle huishoudens (bij kleinere dorpen) en van gekozen mannen (in grotere dorpen) als orgaan. Ook kozen de Kozakken hun leiders, de Atamannen. De Kozakken hadden een hekel aan beperkingen en weigerden te vechten voor hen die probeerden de Kozakken te controleren.

Eèn van de eerste pogingen om de Kozakken onder controle te krijgen werd in 1541 door Koning Sigismund I (1506-1548) van Polen uitgevoerd. Hij kreeg het voor elkaar om de Starosta (dorpsoudste) van Kyiv een registratie op te zetten voor de Kozakken. De Kozakken weigerde echter om voor de Polen te vechten en de registratie werd geen succes.

In 1551 kregen de Kozakken na een gevecht het eiland Khortitsa in handen, waar zij het kamp voor de Zaporoga Kozakken stichtten. Zij hebben het eiland zeven jaar kunnen behouden om daarop door de Tataren te worden verdreven.

In 1569 zorgde de Unie van Lublin voor een nieuwe probleem. De bovenloop van de Dnipr werd overgedragen aan de Polen. De Kozakken, kleine landeigenaren, weigerden zich tot boeren en landbouwers te laten degraderen en vertrokken naar de onderloop van de Dnipr. Zij werden bekend als de Kozakken van Zaporozhe (de Dnipr-kozakken). Uiteindelijk lukte het in 1578, tijdens de Livonianse oorlog om een groep van Kozakken onder het bevel van de Poolse Prins Michael Wisniowiecki te plaatsen. Zij legden de eed voor Koning Stephen Batory af en beloofden om de Turken niet aan te vallen, tenzij op direct bevel van het Poolse koningshuis. Na deze oorlog bloeide de Kozakken van Zaporozhe op. Het midden van de 17-de eeuw stond bekend om de strijd tussen de Polen en de Kozakken, de Oorlog van de Kozakken. De Kozakken roofden en plunderden Poolse dorpen, waardoor veel immigratie naar het oosten ontstond.

Met een aanstaande oorlog tussen Rusland en Polen in het verschiet, sloot Hetman Boghan Khmelnitsky een overeenkomst met de Russische Tsaar over de opdeling van Oekraïne. Deze 'Overeenkomst van Pereciaslavl' bracht het oosten van de Dnipr en Kyiv onder de heerschappij van de Russisch Tsaar en ten westen van de Dnipr onder het Poolse Koningshuis.

Een vredesverdrag tussen de Turken en de Russen zorgde ervoor dat in 1700 de heerschap en de kracht van de Kozakken-maatschappij tot een einde kwam. Het werd de Kozakken verboden om in de onderstroom van de Dnipr nog dorpen te bouwen en zorgde dat Kozakken die de Tartaren en Turken aanvielen, werden geëxecuteerd. Toch ontsnapten de Zaporog de vernietiging die het gevolg was van dit verdrag en het duurde nog tot 66 jaar na de Slag om Poltova (1709) voordat een einde kwam aan de zelfstandigheid van deze Kozakken. Katerina de Grote vernietigde de laatste dorpen van deze Kozakken in 1775.

Na 1775 vervulden de Kozakken een nadrukkelijke militaire rol onder de Tsaar van Rusland en waren het landeigenaren. Ze waren de Tsaar trouw, tot in 1919 aan toe. In de periode 1920-1922 werd een poging gedaan door de Kozakken om weer onafhankelijk te worden. Onder het communistische bewind dreigde de cultuur van de Kozakken te verdwijnen. Net als vele andere groeperingen en nationaliteiten, werd ook de Kozak gerussificeerd.

Kozakken tijdens de 2e wereldoorlog

Dit gedeelte zal binnenkort beschikbaar komen.

De moderne Kozakken

Dit gedeelte zal binnenkort beschikbaar komen.

Bronnen

De Kozakken van Zaporozje schrijven een brief aan de Turkse sultan - Ilja Repin

De brief aan de Turkse Sultan staat voor een historisch raadsel. Rond 1660 werd inderdaad een beledigende brief geschreven in antwoord op een brief van de Sultan Mohammed IV, niet duidelijk is echter of het hier gaat om een daadwerkelijk historisch document of een literair werk gaat.

Hoewel verschillende kopieën bestaan van deze brief, is het een parodie op de titels van de Sultan, en is het antwoord op de eis van de Sultan aan de Kozakken om vrijwillig de Turkse overheersing te accepteren. De brief is ondertekend door Ivan Sirko (1605-1680).

De Kozakkenbrief is vandaag de dag bekend door het schilderij van Repin.

Kozakken komen niet alleen voor in zuidelijk Rusland en op de Oekraïense steppen, maar zijn over 11 groepen verdeeld langs de zuidelijke grenzen van Oekraïne en de Russische Federatie. Deze groepen Kozakken worden vernoemd naar de streek waar ze voorkomen.

  • Don-kozakken
  • Kuban-kozakken
  • Terek-kozakken
  • Astrakhan-kozakken
  • Ural-kozakken
  • Orenburg-kozakken
  • Semirechen-kozakken
  • Siberische-kozakken
  • Trans-baikal-kozakken
  • Amur-kozakken
  • Ussuri-kozakken