|
Is het nu de Oekraïne, het Oekraïne of gewoon Oekraïne? We bekijken de theorieën en
de reactie van deskundigen over deze vraag.
Van oorsprong is 'Oekraïne' een streek. Niet als streek van de voormalige Sovjet Unie, maar het gebied dat
sinds het midden van de 17-de eeuw in handen van de Kozakken was en Rusland van het westen
van Europa scheidde. Dit is ook te herkennen in de naam Oekraïne. Deze heeft namelijk twee Slavische stammen: "u"
dat in of bij betekent en "kraj" dat grens of afbakening betekent. Ukrajina betekent dus
letterlijk land op de grens.
Over streken zegt de 'Algemene Nederlandse Spraakkunst' (de ANS, 1997): "Namen van natuurlijke streken komen op een
niet-systematische wijze met en zonder lidwoord voor.". Daarbij worden een aantal verschillende voorbeelden gegeven:
- de Veluwe
- de Provence
- Haspengouw
- Lapland
In 1991 werd Oekraïne een onafhankelijk land en bleek de bovenstaande vuistregel over streken niet meer van toepassing. Over
landen zegt de ANS, 1997 het volgende: "Enkelvoudige namen van werelddelen, naties, deelstaten, eilanden, provincies, steden
en dorpen worden altijd zonder lidwoord gebruikt." ANS, 1997 noemt als uitzondering op de regel de meervoudige eigennaam en
wanneer de staatsvorm van het land in de naam voorkomt:
- De Bahama's
- De Verenigde Staten
- De Bondsrepubliek
- Het Verenigd Koninkrjk
Ook de Schrijfwijzer, 4e druk 1998 gaat in op de kwestie 'Oekraïne': "Sinds de landstreek 'de Oekraïne' een staat
is geworden, spreken steeds meer mensen over 'Oekraïne'."
Het Nieuwe Stijlboek van de Volkskrant vermeldt voor Oekraïne: "We schrijven 'Oekraïne' en niet
'de Oekraïne'. Oekraïne is de naam van het land, de Oekraïne is de naam van de streek."
Beide varianten bestaan naast elkaar. Wanneer gesproken wordt over de Oekraïne van voor de onafhankelijkheid, dan
wordt het lidwoord gebruikt. Spreken we echter over Oekraïne vanaf de onafhankelijkheid in 1991 dan moet het lidwoord
worden weggelaten. Het kan daardoor voorkomen dat beide varianten in hetzelfde stuk gebruikt worden, bijvoorbeeld in de zin
"In Oekraïne heeft men nog dagelijks last van misstanden uit het Sovjettijdperk van de Oekraïne".
Langzamerhand begint in de dagelijkse praktijk het de overhand te krijgen om Oekraïne zonder lidwoord te schrijven. Geregeld
wordt het lidwoord uit gewoonte nog voor de naam gezet. Hetzelfde heeft ook plaatsgevonden rond de onafhankelijkheid van Libanon,
Congo en Sudan. Deze landen waren voor hun onafhankelijkheid als kolonie een 'streek' van hun 'moederland'. Na de onafhankelijkheid
van de deze landen was het enige tijd de gewoonte om het lidwoord nog voor de naam te zetten. Inmiddels beschouwt iedereen het
vermelden van het lidwoord voor de namen van deze landen als verouderd.
Het gebruik van een lidwoord is in bepaalde zinsconstructies ook bij het tegenwoordige
Oekraïne mogelijk. Net als bij alle andere enkelvoudige namen van landen, steden etc. die bij 'los' gebruik
geen lidwoord kennen, krijgt Oekraïne geheel volgens de normale regels bij een nadere aanduiding het lidwoord 'het' er
voor. Voorbeelden: "Het Oekraïne van tegenwoordig", "Het warme Spanje", "Het uitgestrekte Rusland", "Het in potentie rijke
Oekraïne". Bij Oekraïne voor de onafhankelijkheid blijft gewoon 'de' er voor staan, bijvoorbeeld in deze zin
"Stalin was in de Oekraïne van voor de Tweede Wereldoorlog niet erg populair".
Oekraïns of Oekraïens?
In het verlengde van deze discussie ligt de vraag over de schrijfwijze van het van Oekraïne afgeleide bijvoeglijk
naamwoord. Verschillende bronnen gebruiken verschillende schrijfwijzen daarvoor:
- Oekraïens (Woordenlijst Nederlandse Taal 2005)
- Oekraïens (Het Nieuwe Stijlboek)
- Oekraïns (Wijzer van Geografische namen, 2002)
- Oekraïens (Van Dale (1999), Kramers (2002), Koenen (1999))
- Oekraïens (Het Groene Woordenboek)
- Oekraïens (ANS, 1997)
Vermoedelijk is bij het bijvoeglijk naamwoord Oekraïns gekozen voor de 'vormovereenkomst'. Hierbij wordt eenzelfde
woord, stam en voor- of achtervoegsel zoveel mogelijk op dezelfde wijze geschreven. Dit leidt echter tot een probleem bij de
uitspraak van het woord. De i in het woord 'Oekraïne' staat in een open lettergreep en wordt daarom uitgesproken als
'ie' (zien), terwijl bij het bijvoeglijk naamwoord sprake is van een gesloten lettergreep en wordt de letter daarom
uitgesproken als een 'i' (zin).
Het is daarom aan te raden om in een open lettergreep 'i' te gebruiken en in een gesloten lettergreep 'ie'. Dit geldt natuurlijk
voor alle afleidingen van het woord 'Oekraïne':
- Oekraïne
- Oekraïner
- Oekraïens
- Oekraïense
Let bij afbreking op het volgende. Diakritische tekens, zoals het trema en de apostrof, vervallen bij woordafbreking (o.a. Taalunieversum).
Aan het einde van de regel wordt het dus: Oekra-ine, Oekra-iner, Oekra-iens en Oekra-iense.
Bronnen:
Met dank aan:
- Stichting Onze Taal, Taaladviesdienst (zie De Oekraïne?)
- Deelnemers SPS N-O
|
|
Samenvatting
De voorkeur bestaat voor het gebruik van Oekraïne zonder lidwoord. Oekraïne met lidwoord 'de' kan worden
gebruik wanneer wordt verwezen naar de streek of naar de tijd voor de onafhankelijkheid.
Wanneer bij Oekraïne een nadere bepaling wordt geplaatst dan is het te gebruiken lidwoord 'het'
('Het Oekraïne van tegenwoordig'), net als bij alle andere enkelvoudige namen van landen.
De voorkeur in gebruik van het bijvoeglijk naamwoord is Oekraïens.
|
|
Hieronder volgt een overzicht zoals in het Groene Boekje (Woordenlijst Nederlandse Taal, 2005) staan vermeld.
Oekraïens
[Oe·kra·iens]
verbogen vormen
Oekraïense [Oe·kra·iense]
Oekraïne
[Oe·kra·ine], de
|
|