15 juni 2011 - Van Oranjerevolutie is in Oekraïne maar weinig meer over (Reformatorisch Dagblad)
15-06-2011 11:14 | Karel Onwijn
 |
| Het Onafhankelijkheidsplein midden in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Foto Karel Onwijn |
KIEV – Oekraïne is volgend jaar mede het gastland voor het Europees kampioenschap voetbal. Twintig jaar na de onafhankelijkheid voelt het land zich hiermee eindelijk geaccepteerd in de Europese familie. Tegelijk haalt Kiev de banden met zijn voormalige Russische overheersers aan. Deel 1 in een serie: De verloren revolutie.
Het Vrijheidsplein in hartje Kiev ligt er verlaten bij. Nog maar weinig wijst erop dat hier een kleine zeven jaar geleden een fluwelen revolutie plaatshad.
Op dit plein bevonden zich in november en december 2004 vele honderdduizenden in oranje kleuren uitgedoste demonstranten. Zij waren hier uit protest tegen de vervalste presidentsverkiezingen die door de pro-Russische Viktor Janoekovitsj werden gewonnen.
Dit massaprotest leidde uiteindelijk tot herverkiezingen, waarbij de gedoodverfde winnaar en pro-Europese kandidaat Viktor Joesjtsjenko alsnog tot president werd gekozen. Samen met zijn bondgenoot Julia Timosjenko beloofde hij een democratische lente voor Oekraïne, waarbij transparantie, persvrijheid en vrijemarkteconomie de leidende principes zouden worden.
De dagelijkse praktijk bleek echter weerbarstiger. De persvrijheid kwam, maar de corruptie bleef welig tieren en structurele hervormingen bleven uit. „Joesjtsjenko heeft te lang gewacht met het nemen van ingrijpende maatregelen”, zegt Sergej ,die jarenlang grootschalige bouwprojecten heeft uitgevoerd. „Door zijn weifelende opstelling bleven de oude structuren in stand, die er effectief in slaagden de nieuwe machthebbers tegen te werken.”
Ook had Joesjtsjenko volgens hem de verkeerde mensen om zich heen verzameld, zoals de wispelturige Timosjenko. „Hij had beter een voorbeeld kunnen nemen aan Michail Saakasjvili in Georgië. Die is er wel in geslaagd zijn land politiek en economisch structureel te hervormen, mede dankzij zijn veel hardere opstelling.”
Bij de presidentsverkiezingen begin vorig jaar kreeg Joesjtsjenko nog slechts 5,5 procent van de stemmen, terwijl cynisch genoeg de valsspelende verliezer van 2004 Janoekovitsj alsnog president van Oekraïne werd. Dit keer tijdens eerlijke verkiezingen, een verdienste van de Oranjerevolutie.
Spelregels
Janoekovitsj beloofde zich aan de democratisch spelregels te zullen gaan houden. Maar al snel werd duidelijk dat hij hieronder iets anders verstaat dan zijn voorganger Joesjtsjenko. „De media kunnen niet meer openlijk berichten over de ontwikkelingen in ons land”, aldus Jaroslav, die ondernemer is en vier jaar in het Westen heeft gestudeerd. „Journalisten die dat wel doen, worden steeds vaker weer in elkaar geslagen.”
Volgens hem is Janoekovitsj vooral bezig zo veel mogelijk macht te verzamelen. „Daartoe heeft hij onder meer de grondwet gewijzigd en zet hij in zo veel mogelijk staatsinstellingen zijn mannetjes neer. Zijn belangrijkste doel is de innig met hem bevriende oligarchen in het oosten van het land maximaal te bevoordelen.”
Volgens Jaroslav gaat dit vooral ten koste van kleine ondernemers in het midden en het westen van het land. „Als dit beleid inderdaad zo doorgaat, zie ik me gedwongen om te emigreren.”
Ook de werkloze ingenieur en tijdelijke taxichauffeur Volodymyr beaamt dat de duimschroeven onder Janoekovitsj worden aangedraaid. „Janoekovitsj heeft nog een echte Sovjetmentaliteit”, legt hij uit terwijl hij door de binnenstad van Kiev rijdt.
„Hij beloofde de corruptie met harde hand aan te pakken, maar in de praktijk worden uitsluitend vertegenwoordigers uit de oppositie vervolgd. Zij worden ook op vele andere manieren tegengewerkt.”
Finale
Nadat hij de Rada (het Oekraïense parlement) is gepasseerd, rijdt hij langs het in steigers staande olympisch stadion van Kiev. Dan is Volodymyr weer trots op zijn land. „Hier zal de finalewedstrijd van het EK in 2012 worden gespeeld. En dan zullen we weer in het centrum van de Europese belangstelling staan, net als tijdens de Oranjerevolutie zeven jaar geleden.”
Dit is het eerste deel van een drieluik over de positie van Oekraïne tussen Rusland en de Europese Unie.
16 juni 2011 - Russen in Oekraïne blij met relatie Moskou (Reformatorisch Dagblad)
16-06-2011 10:58 | Karel Onwijn
 |
| Wijngaarden op de Krim komen tot bloei door de Russische afname. Foto Karel Onwijn |
SEBASTOPOL – Oekraïne is volgend jaar mede het gastland voor het Europees kampioenschap voetbal. Twintig jaar na de onafhankelijkheid voelt het land zich hiermee eindelijk geaccepteerd in de Europese familie. Tegelijk haalt het land de banden met zijn voormalige Russische overheersers aan. Deel 2 in een serie: de relatie met Rusland.
Op de Kornilovkade in Sebastopol loopt een groepje Russisch matrozen. Ze komen uit de Russische deelrepubliek Tatarstan en vervullen hun dienstplicht bij de Russische Zwarte Zeevloot. Ze voelen zich volkomen thuis in de belangrijkste Oekraïense havenstad op het schiereiland de Krim: „Russisch eten, Russische vrouwen en Russische bioscopen, wat wil je nog meer?”
Wandelend door de straten van Sebastopol lijkt het inderdaad alsof je in een zuiver Russische stad bent beland. Iedereen spreekt Russisch met elkaar, alle opschriften zijn in het Russisch en ook de architectuur doet Russisch aan, evenals de vele Russisch-orthodoxe kerken die je er aantref.
Moederland
„Wij zijn hier op de Krim bijna allemaal Rus”, zo zegt bouwvakker Dima tijdens een lift op het schiereiland. „We zouden ons het liefst al gisteren hebben aangesloten bij ons Russische moederland.”
Dan wijst hij op een aantal luxehotels in de omgeving. „Alle investeringen hier komen uit Rusland, Oekraïense investeerders vind je nauwelijks. Ook de vele badgasten komen voornamelijk uit Rusland, net als in de Sovjettijd.”
En verwijzend naar de vele wijngaarden op het schiereiland: „Rusland is ook verreweg de grootste afnemer van onze legendarische Krimwijn, zeker nu de Georgische wijn wordt geboycot.”
Inderdaad is de Krim van oudsher Russisch grondgebied. Maar in 1954 schonk Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov het onverwachts aan de Oekraïense Sovjetrepubliek, in het kader van de viering van 300 jaar vriendschap tussen Russen en Oekraïeners.
Dit besluit had op dat moment geen enkele gevolg voor het dagelijks leven op het schiereiland: de Russische en de Oekraïense Sovjetrepubliek behoorden immers tot dezelfde Sovjet-Unie waar de Russen de dienst uitmaakten en Russisch de voertaal was.
Huren
Door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en het ontstaan van een onafhankelijke Oekraïense staat kwam hierin plots verandering. Net als in de rest van Oekraïne ging ook op de Krim de Oekraïense grondwet gelden en werd het Oekraïens als officiële voertaal ingevoerd. De Sovjet-Zwarte Zeevloot werd verdeeld tussen Oekraïne en Rusland, waarbij werd afgesproken dat de Russen hun deel mochten huren tot 2017.
De vorige –prowesterse– president Joesjtsjenko was vastbesloten dit contract niet meer te verlengen. Oekraïne streefde sinds de Oranjerevolutie openlijk naar NAVO-lidmaatschap. Daarbij hoorde uiteraard niet de aanwezigheid van de vloot van een buitenlandse mogendheid op Oekraïens grondgebied.
Oleh denkt daar heel anders over. „Wij zijn altijd fel tegen het vertrek van de Russische vloot geweest”, zegt Oleh, die op de luchthaven van de Krimse hoofdstad Simferopol werkt. „Daarom was Janoekovitsj altijd onze man voor het presidentschap. Hij heeft er nooit een geheim van gemaakt een nauwere band met Rusland na te streven en meer rechten aan de Russischtalige minderheid in Oekraïne te geven.”
Sinds zijn verkiezing tot president vorig jaar heeft Janoekovitsj inderdaad de banden met Rusland aangehaald en die met de NAVO verbroken. „Hij heeft gelukkig de huur van de Russische Zwarte Zeevloot met 25 jaar verlengd. En daarvoor hebben we een korting van 30 procent op Russische gasleveranties gekregen.”
Toch lijkt de huidige president niet van plan verdere concessies te doen aan de Oekraïense soevereiniteit. Zo heeft hij het Russische aanbod om ook lid te worden van het door Rusland geleide militaire samenwerkingsverband van ex-Sovjetstaten (CSTO) van de hand gewezen. Evenmin zal hij toetreden tot de douanie-unie tussen Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan, een soort tegenhanger van de EU.
Visum
Tegelijkertijd streeft Janoekovitsj naar nauwere banden met de EU. Zo stuurt hij doelbewust aan op een stabilisatie- en associatieovereenkomst met de EU die kan leiden tot een vrijhandelsakkoord en vrij verkeer voor personen zonder visum.
Een volledig EU-lidmaatschap lijkt niet haalbaar. Zelfs onder de bevolking lijkt het draagkracht hiervoor de afgelopen jaren te zijn afgenomen. „Dan moeten we ons te veel gaan aanpassen aan jullie strenge regels”, zo vat Dima de stemming onder de tegenstanders samen. „Behalve dat dit ons nooit zal lukken, willen we dat ook helemaal niet. Dan blijft er immers niets meer over van onze vrijheid.”
Dit is het tweede deel van een drieluik over de positie van Oekraïne tussen Rusland en de Europese Unie.
17 juni 2011 - Crisis en corruptie houden Oekraïne in greep (Reformatorisch Dagblad)
17-06-2011 09:01 | Karel Onwijn
KAMJANETS-PODILSKYI – Oekraïne is volgend jaar mede het gastland voor het Europees kampioenschap voetballen. Twintig jaar na de onafhankelijkheid voelt het land zich hiermee eindelijk geaccepteerd in de Europese familie. Tegelijk haalt het land de banden met zijn voormalige Russische overheersers aan. Deel 3 in een serie: de economie.
Het is druk op de romantische aanlooproute naar het mooie eeuwenoude kasteel van het West-Oekraïense stadje Kamjanets-Podolskyi. Het krioelt er ook van de souvenirverkopers.
„De zaken lopen goed”, roept Loedmila vanuit haar kleine kioskje, terwijl ze haar rechterduim omhoog steekt. „Het aantal toeristen neemt gelukkig weer toe, vooral de Russen weten ons massaal te vinden. Maar ik zou graag willen dat er ook eens wat meer Europeanen ons mooie kasteel kwamen bewonderen.”
Net als de vele andere kleine ondernemers ondervond ook Loedmila de directe gevolgen van de economische crisis in haar land, die zich vertaalde in een scherp dalende koopkracht in zeer korte tijd. De Oekraïense economie is in 2009 met maar liefst 15 procent gekrompen en de nationale munteenheid grivna is sindsdien bijna de helft van haar waarde kwijt geraakt.
De Oekraïense economie kruipt weliswaar weer langzaam uit haar diepste dal omhoog. De economie groeide vorig jaar met 4,2 procent. Maar een derde van de bevolking leeft momenteel op of onder de armoedegrens. Het modale maandinkomen ligt maar net boven de 200 euro, terwijl veel gepensioneerden het met een maandelijks pensioen van onder de 100 euro moeten doen. En hoewel de officiële werkloosheid 9 procent van de beroepsbevolking bedraagt, zitten in de praktijk veel meer Oekraïners zonder werk.
Ook Viktor verloor door de economische crisis zijn baan. Hij had in Kamjanets-Podolskyi vele jaren een goedlopende groente- en fruithandel, maar daar kwam in 2009 abrupt een einde aan. „Gelukkig was ik nog wel in het bezit van een Zjigoeli (Lada) en daarmee ben ik toen mijn diensten als chauffeur gaan aanbieden. Inmiddels heb ik mijn Russische auto in geruild voor een veel betrouwbaarder westers merk.”
Viktor wijst naar een blauwe Volkswagen Golf en biedt een rit naar de stad Tsjernivtsy aan.
Het landschap onderweg is licht glooiend en vooral leeg. Er zijn veel braakliggende landbouwgronden en vervallen sovchoze- en kolchozegebouwen. Maar er liggen ook uitgestrekte rijkgevulde korenvelden; graan behoort met ijzererts tot de belangrijkste exportproducten van Oekraïne.
Toch zou het land nog op veel grotere schaal graan en andere landbouwproducten kunnen verbouwen en exporteren wanneer de politiek het privélandbezit onvoorwaardelijk zou toestaan. Onlangs heeft president Janoekovitsj zijn regering opgedragen dit inderdaad op korte termijn te regelen. Volgens kenners zal dit een grote stimulans betekenen voor de Oekraïense economie.
Na een aantal uren verontschuldigt Viktor zich voor het slechte wegdek. „Onze regering besteedt nu eenmaal geen enkele grivna aan wegonderhoud. Al het belastinggeld verdwijnt rechtstreeks in hun eigen zakken. En alle ambtenaren in ons land zijn corrupt, het zal daarom ook nooit wat worden met ons land.”
Oekraïne behoort inderdaad tot de meest corrupte landen van de wereld. Ondanks de Oranjerevolutie was er de afgelopen jaren sprake van een verdere achteruitgang. Op de meest recente corruptie-indexlijst van het bekende Transparency International neemt het land van de 180 landen de 146e plaats in, samen met landen als Zimbabwe, Kameroen en Ecuador. De schaduweconomie in Oekraïne bedraagt meer dan 40 procent van de totale economie.
In het centrum van Tsjernivtsy valt al snel het grote aantal luxerestaurants op. Maar zelfs op zaterdagavond zijn de meeste dunbevolkt. Dat is niet vreemd als je een blik op het menu werpt. De prijs van een diner is hier al snel een gemiddeld Oekraïens maandinkomen.
Dit is het laatste deel van een drieluik over de positie van Oekraïne tussen Rusland en de Europese Unie.
Terug naar beginpagina